Bezoek aan Vinitaly

We zijn de reis aanvankelijk samen begonnen. Met Lufthansa via München naar Verona en dan met de auto naar Bardolino. In München krijgen we echter een telefoontje van thuis dat het plots niet goed gaat met Marcs moeder Emma, hij kan beter naar huis komen. Ze is net 97 geworden, het gaat al een tijdje wat slechter, ze vindt dat het wel mooi is geweest met het leven.   Marc gaat terug, om bij haar en de familie te zijn, we besluiten dat ik (Tjitske) wel naar Italië ga, er is zoveel te doen en er valt weinig te zeggen over de tijd die Emma nodig heeft.

Mijn gedachten gaan terug naar 1980... wanneer we de frisse Château Lastours in de tuin in Amstelveen drinken. De familiehuiswijn avant Vinoblesse... wijn, eten de ontmoeting met Jan van der Doef de schaakvriend van mijn schoonvader... die zelf wijn importeerde onder de naam van de Kring van Ware Wijnvrienden…. Zijn wijnen waren anders van smaak . Geen doorsnee, ook niet altijd perfect maar wel origineel, karaktervol en boeiend . Ik begin te mijmeren. Ik pak mijn boek: 'De belangrijkste vragen van nu' dat op het Brainwash festival cadeau werd gedaan, met essays van hedendaagse filosofen. Mijn oog valt op Het redelijke vooroordeel van Adam Sandel.

“Die wens om jezelf los te worstelen van traditie en zelfstandig na te denken kunnen we benoemen als een ideaal van oordelen dat ‘onthecht’ of ‘vrij van vooroordelen’ is. Met ‘vooroordeel’ bedoel ik wat is gegeven en niet gekozen: de invloed, bijvoorbeeld, van traditie, gewoonte, gebruik en opvoeding.”

De strekking van het betoog is dat niemand vrij is van vooroordelen. Sommige vooroordelen kunnen nuttig en informatief zijn, bij voorbeeld die, die zijn ontstaan door opvattingen van onze ouders, familieleden of vrienden. Andere zijn dat minder zoals de invloed van de laatste trends of carrièresuccessen. Volgens Sandel hoef je niet al je vooroordelen los te laten, zolang je bij het nemen van een eventuele beslissing je je maar afvraagt of het vooroordeel verhelderend werkt.

Aardewerken amfora's voor de Sortie van Monte dei Roari

Mijn beroepsdeformatie vertaalt dit gelijk naar wijn. Traditie, vakmanschap, kennis die van de ene generatie naar de andere wordt overgedragen en de mening van je directe klanten (familie en vrienden) zijn van belang als je een artisanale wijn maakt of verkoopt. Mode en trends of puur het creëren van een smaak die alleen op de verkoop is gericht, maken in mijn ogen een wijn gelijk minder interessant. Toch lijkt het met wijn vaak of een soort collectief weten en goedkeuren ontwikkelingen in de weg staan. Veranderingen worden vaker afgekeurd omdat ‘men’ ze vreemd vindt. Zo is biologisch werken in wijngaard en kelder lang in een verdomhoekje gezet. Bepaalde negatieve aspecten in wijn werden direct verklaard door het biologisch zijn: een 'bioneusje', de 'koemest is meegebotteld' etc. etc. Nu biologische wijn is erkend (pas sinds 2012 (sic!), ingeburgerd en collectief goedgekeurd worden de (negatieve) pijlen op de meer vrijer gemaakte wijnen gericht. Bij deze wijnen komen verschillende nieuwe (of soms juist hele oude…) technieken aan bod: weglaten oenologische hulpmiddelen, beperkt of geen gebruik van sulfiet, niet filteren, niet klaren, schilinweking bij wit, of sowieso een extreem lange schilinweking. Er gebeurt op dit moment ongelooflijk veel in de wijnwereld, waarbij Nederland achter lijkt te lopen bij de acceptatie van deze ontwikkeling. Er is weinig begrip, laat staan kennis. Maar ook producenten zelf worstelen met de nieuwe ideeën en nemen keuzes waarbij ze balanceren tussen traditie en vernieuwing.

De stewardess komt met de drankjes langs en ik kies een glas mousserend van Ferrari uit Trento. Een wijn die voornamelijk op de tekentafel is bedacht, maar het idee is zo fraai uitgewerkt. Een wijn hoeft niet per se aan bepaalde voorwaarden te voldoen om te bevallen....

Vanuit Verona cruise ik ontspannen door de voorjaarswijngaarden naar Bardolino waar we een fijn appartement hebben gehuurd, en voor de eerste avond een tafel bij Il Giardino delle Esperidi gereserveerd. Bij de gerechten domineren de groenten, heerlijk. De volgende ochtend op naar Monte dei Roari in Custoza. Het is fantastisch weer, een strakblauwe lucht met een intense voorjaarszon. Een genot om door de wijngaarden te rijden. Pril groene knoppen en blad sieren de wijnstokken, in de onder begroeiing staan paardenbloemen en hier en daar klaprozen. Roari blijkt een natuurlijke oase in een verder redelijk industrieel wijngebied. Alessia begroet me hartelijk, en we besluiten eerst een wandeling in de wijngaarden te maken. De stokken staan fier in de zon, het blad straalt, de variatie aan planten in de wijngaard valt op. Insecten zoemen, vogels fluiten. We lopen naar het veldje met de oudste stokken (malvasia, moscato, trebbianello, bianca fernando en trebbiano doorelkaar geplant in de zeventiger jaren): “hier komt de Sortie vandaan”, zegt Alessia trots. Al het snoeien wordt eigenhandig door mijn man Stefano gedaan.

Daarna proeven we in de kelder het assortiment door. De wijnen worden vanaf de oogst 2017 biodynamisch gecertificeerd. De vinificatie is natuurlijk, zonder toevoegingen met druifeigen gist. De meeste wijnen worden ongefilterd gebotteld. Sulfietgebruik is beperkt: de meeste wijnen komen niet boven de 30 mg/l totaal uit, en het is hun wens om ook een aantal wijnen zonder sulfiet te maken. Zo hebben ze een Pinot Grigio ramato, dit is de oude Italiaanse naam voor orange wine. Italië kent een lange traditie om witte wijnen met schilwinwekeing te maken… Als bij de vinificatie en rijping zuurstof toegelaten wordt, worden de wijnen koperkleurig (ramato).

Er is ook een heldere wijn met minder dan 10 mg/l sulfiet. Deze is zonder schilinweking gemaakt en rijpt in een reductief milieu op de lie en wordt voor botteling gefilterd om eventuele oneffenheden te verwijderen. Bij het proeven mis ik de fijne sensuele mineraliteit die als een rode draad door de Sortie, Custoza, Chiaretto en Pinot Grigio die wij gekozen hebben loopt. Alessia vraagt of we een markt hebben voor wijnen zonder sulfiet? Ik leg haar uit dat voor ons vooral de smaak van belang is. Dat wanneer de wijn met een beetje sulfiet mooier is en beter smaakt, we liever die hebben. O, dus jullie hebben geen markt voor wijnen zonder sulfiet..? Dat is ook weer niet waar, we hebben een paar hele mooie wijnen zonder sulfiet, en de vraag naar die wijnen is groot, maar dat zit hem toch meer in de kwaliteit… Daarna proeven we de Bardolino 2016, ook zonder sulfiet. Met deze wijn is verder niet geknutseld. Hij heeft zolang mogelijk op een afgesloten vat mogen rijpen en nu vlak voor botteling stuift het fruit je glas uit. Heerlijk. Straks als we de Sortie gaan bestellen moeten we hier ook wat van mee laten komen. We sluiten af met pane, grana padano en salumi.. En ik rij verder naar de Vini Veri beurs. Veel biodynamische wijnen met weinig of geen sulfiet hier. De meeste aan de prijs. Interssant om te proeven maar lastig om een ontdekking te doen. Ik proef er de wijnen van Don Chisciotte, de lievelingswijn van Marc, waarover verder in deze nieuwsbrief meer. Ik proef er ook nog even bij Case Bianche uit Campania, het zijn goede wijnen, we hadden ze eerder thuis op de proeftafel, maar de vonk sprong niet over. Ik proef zijn fiano, en leg hem uit dat het samen met de vermentino mijn lievelingsdruif is. “Van mij ook, maar samen met de garganega…” Natuurlijk, de garganega, bijna vergeten! Ook een persoonlijk favoriet van mij. We kijken elkaar lachend aan over zoveel saamhorigheid.

Nerina en Pierluigi Zampaglione van Don Chisciotte

Zondag, vroeg wakker, besluit ik meteen naar de grote beurs te rijden. Het lukt vlakbij te parkeren, en neem de kleine achteringang en sta om half tien binnen. Ik ben trots om mezelf… In hal 8 staan drie bio-paviljoens naast elkaar en ik heb er een stuk of 20 producenten te bezoeken. Korter dan 30 minuten kun je zo’n bezoek niet maken dus ik moet aan de slag. Ik zie er Paulo Dettori, Nicoletta Bocca (ik proef er vier jaren Austri, 2011 is heerlijk nu), Ferdinando Principiano (erg mooi de 2013 Barolo Serralungo), Gabriele Buondonno (met een 100% cabernet franc en een speciale cuvee van oude druivenrassen vite maritate die op amfora is gerijpt), Davide Vignato, Paula Lantieri (vulkaanwijn uit Lipari) en wat nieuwe producenten.

Maandag ga ik eerst naar Villa Favorita de Vinnatur beurs van Angiolino Maule. Ik proef er uitgebreid bij Giuseppina en Sebastiano de Bartoli. De serie 2016 is indrukwekkend. Zo precies, intens en licht tegelijkertijd. Zelfs de Pietra Nera (zibbibo van Pantellaria) kan me dit jaar bekoren. De frisse pittige mineraliteit geeft samen met de ziltigheid mooi tegenspel aan de muscaatachtige aroma’s van de zibibbo. Sebas komt naast me zitten en ik complimenteer hem met zijn wijnen. Hij is er zelf ook tevreden over.

Hij vertelt dat Angiolino Maule aan het begin van de beurs een discours over natuurwijn heeft gehouden. Waarbij hij onder andere een tweetal opvattingen neer heeft gezet waar Sebas het moeilijk mee heeft. Ten eerste, het weglaten van het biokeurmerk, omdat het zijn waarde aan het verliezen is. Veel biologische wijnen hebben aan natuurlijkheid ingeboet omdat ze voor een grote markt worden gemaakt. Verder stelde Maule dat je wijnen niet zou moeten filteren. En dat gaat er bij Sebas nog niet in. “Kun je je deze wijnen ongefilterd voorstellen? Wat draagt dat er nou toe bij? Zijn ongefilterde wijnen mooier beter?” Tijdens het gesprek moet ik denken aan een discussie die ik met mijn nicht Elza Jo (fotografe en documentairemaakster elzajo.com) voerde over de schoonheid van mensen. Ik vroeg haar of ze een voorkeur voor een bepaalde stijl of mode had, en of dat mensen mooier maakt. Waarop ze antwoordde dat het haar eigenlijk niet uitmaakt wat mensen dragen of hoe ze eruit zien, als je het maar met overtuiging en zorg doet. Er bewust voor kiest. En dat geldt misschien ook voor al die stijlen wijn: een wijn wordt mooi als de maker erin slaagt om het idee wat hij in zijn hoofd heeft goed neer te zetten. Natuurlijk speelt later bij de consument zijn persoonlijke voorkeur mee. Maar die appreciatie maakt een wijn niet beter of slechter.

Na vier dagen proeven en praten sluit ik met een tevreden gevoel af. Ik heb vrijwel alles gedaan wat ik wilde doen. Het is even een gehannes om met twee koffers te reizen. Voor die van Marc moet ik extra betalen. Ik leg uit dat ik twee tickets heb, en dus in feite voor twee koffers heb betaald, maar dat alleen de persoon er niet is. De stewardess is onverbiddelijk en zegt dat ze de koffer alleen in combinatie met de persoon kan inchecken en dat ik anders 83 euro extra moet betalen. Ik sjouw de koffer dan maar mee. In het vliegtuig raak in gesprek met  - wat later blijkt - een dorpsgenoot. Hij vraagt me onder meer wat de trends in wijn zijn… Ik kon er niet een, twee drie antwoord op geven.